tha-ro-da-duoi-nuoc-3

Kỹ Thuật Và Thiết Bị Thả Rọ Đá Dưới Nước Chuyên Dụng

uncategorized

Thả rọ đá dưới nước là công tác đòi hỏi thiết bị nâng hạ chuyên dụng, phương án định vị chính xác và quy trình vận hành an toàn. Đối với công trình kè sông, gia cố chân đê hoặc phòng chống xói lở, việc sử dụng sà lan kết hợp cần cẩu giúp đưa rọ đá đến đúng vị trí thiết kế. Tuy nhiên, để hạn chế biến dạng cấu kiện và sự cố khi hạ tải, nhà thầu cần đặc biệt chú ý đến khung treo, tải trọng nâng và kỹ thuật tháo móc cáp.

1. Thiết bị chuyên dụng phục vụ công tác thả rọ đá dưới nước

Khác với thi công trên cạn, việc đưa rọ đá xuống lòng sông cần phối hợp đồng bộ giữa phương tiện nổi, thiết bị nâng và hệ thống định vị. Mỗi thiết bị đảm nhận một nhiệm vụ riêng nhằm đảm bảo cấu kiện được hạ đúng vị trí, không bị xô lệch hoặc biến dạng.

1.1. Sà lan và cần cẩu phục vụ nâng hạ rọ đá

Sà lan là phương tiện vận chuyển rọ đá và bố trí thiết bị thi công. Tùy quy mô công trình, nhà thầu có thể sử dụng sà lan chuyên dụng. Một lựa chọn khác là sà lan được lắp cần cẩu thủy lực.

Các thiết bị chính gồm:

  • Sà lan công tác: Có mặt boong đủ rộng để bố trí rọ đá và thiết bị nâng. Phương tiện cũng cần có khu vực thao tác an toàn cho công nhân.
  • Cần cẩu: Có thể sử dụng cần cẩu bánh xích hoặc cần cẩu lắp trên sà lan. Sức nâng phải phù hợp với tải trọng và bán kính làm việc.
  • Tời neo và hệ thống định vị: Giúp cố định sà lan, hạn chế trôi dạt do dòng chảy và gió.
  • Thiết bị đo sâu: Xác định cao độ đáy sông và hỗ trợ kiểm soát vị trí đặt rọ.
  • Thiết bị liên lạc: Duy trì kết nối giữa người vận hành cẩu, bộ phận điều phối và thợ lặn.

Khi lựa chọn phương tiện, cần kiểm tra tải trọng cho phép của sà lan. Đồng thời, phải đánh giá độ ổn định khi cần cẩu vươn cần. Điều kiện thủy văn tại khu vực thi công cũng cần được xem xét.

1.2. Cấu tạo khung treo (dầm cẩu) chống biến dạng rọ

Khung treo giúp phân phối lực nâng đều lên các cạnh rọ đá. Nếu chỉ dùng một móc cẩu và dây cáp buộc trực tiếp vào lưới thép, lực nâng có thể tập trung tại một số điểm. Điều này dễ khiến rọ bị co kéo, cong vênh hoặc bung mối xoắn.

Một bộ khung treo thường gồm:

  • Dầm chính: Là kết cấu thép chịu lực. Bộ phận này tiếp nhận tải trọng từ móc cẩu và phân phối xuống các điểm treo.
  • Dầm phụ hoặc thanh giằng: Giữ khoảng cách giữa các điểm nâng. Kết cấu giúp hạn chế hiện tượng xoắn khung.
  • Tai treo và điểm liên kết: Được bố trí đối xứng để phân bố lực lên nhiều vị trí của rọ.
  • Cáp thép hoặc dây treo chuyên dụng: Kết nối khung với móc cẩu. Tải trọng làm việc an toàn phải được xác định rõ.
  • Khóa liên kết: Sử dụng ma ní, chốt hoặc phụ kiện chuyên dụng để cố định các điểm treo.

Kích thước và tiết diện thép phải được tính toán theo tải trọng nâng lớn nhất. Số lượng điểm treo cũng cần được xác định phù hợp. Không nên tự chế khung treo theo kinh nghiệm mà thiếu kiểm tra kỹ thuật.

tha-ro-da-duoi-nuoc-1
Thiết bị chuyên dụng phục vụ công tác thả rọ đá dưới nước

2. Quy trình vận hành sà lan và thả rọ đá xuống lòng sông

Quy trình thả rọ cần được lập thành phương án thi công cụ thể. Trong đó, nhà thầu phải phân công rõ nhiệm vụ cho từng vị trí. Các bên tham gia gồm người điều khiển cẩu, thuyền trưởng, công nhân móc cáp và thợ lặn.

2.1. Chuẩn bị và định vị sà lan

Trước khi đưa rọ xuống nước, nhà thầu cần khảo sát hiện trường. Những thông số cần kiểm tra gồm độ sâu, vận tốc dòng chảy và cao độ đáy sông. Vị trí đặt cấu kiện cũng phải được xác định rõ.

Sau đó, triển khai các công việc sau:

  • Điều động sà lan đến vị trí thi công và sử dụng hệ thống neo để cố định.
  • Kiểm tra độ ổn định, tải trọng boong và khả năng chịu tải khi cần cẩu vươn cần.
  • Định vị tim tuyến và phạm vi thả rọ bằng mốc tọa độ hoặc GPS phù hợp.
  • Bố trí khu vực tập kết rọ đá, dây cáp và phụ kiện nâng hạ.
  • Kiểm tra hệ thống liên lạc giữa người điều khiển cẩu và bộ phận điều phối dưới nước.

Trong quá trình vận hành, cần theo dõi thủy triều, dòng chảy và gió. Không nên thả rọ khi sà lan mất ổn định. Hoạt động cũng cần tạm dừng nếu thời tiết vượt giới hạn an toàn của thiết bị.

2.2. Các bước nâng hạ và đặt rọ đá

Sau khi hoàn tất công tác chuẩn bị, quá trình thả rọ được thực hiện theo trình tự:

  • Kiểm tra cấu kiện: Đảm bảo rọ đã được xếp đá đủ độ chặt. Nắp rọ phải được buộc kín và lưới không bị bung.
  • Lắp khung treo: Liên kết dầm cẩu với các điểm treo đã thiết kế. Kiểm tra khóa cáp và ma ní trước khi nâng.
  • Nâng thử: Nhấc rọ khỏi mặt sàn một khoảng thấp. Kiểm tra độ cân bằng và khả năng chịu lực của hệ thống.
  • Di chuyển đến vị trí: Điều khiển cần cẩu đưa rọ đến tọa độ thả. Tránh va chạm với thành sà lan hoặc cấu kiện đã đặt.
  • Hạ rọ từ từ: Giảm tốc độ khi rọ tiến gần đáy sông. Phối hợp với bộ phận điều phối để hạn chế va đập.
  • Kiểm tra và hoàn thiện: Sau khi rọ tiếp xúc nền, kiểm tra vị trí và cao độ. Chỉ tháo móc khi cấu kiện đã ổn định.

Đối với công trình yêu cầu định vị chính xác, cần kết hợp số liệu khảo sát đáy sông. Thợ lặn cũng hỗ trợ kiểm tra vị trí đặt rọ theo phương án đã duyệt.

3. Cách tính tải trọng cẩu khi thả rọ đá dưới nước

Đây là nội dung đặc biệt quan trọng khi lựa chọn cần cẩu và thiết kế khung treo. Không nên lấy riêng khối lượng rọ đá khô để xác định sức nâng mà bỏ qua trọng lượng phụ kiện, lực nổi và điều kiện nâng hạ.

3.1. Xác định tải trọng thực tế của rọ

Có thể xác định sơ bộ trọng lượng rọ trong không khí theo công thức:

Tổng trọng lượng khô = Trọng lượng rọ thép + Trọng lượng đá hộc + Trọng lượng phụ kiện nâng.

Trong đó:

  • Trọng lượng rọ thép: Khối lượng lưới thép và dây liên kết.

  • Trọng lượng đá hộc: Khối lượng đá được xếp bên trong rọ.

  • Trọng lượng phụ kiện nâng: Khối lượng dầm cẩu, cáp treo, ma ní và các thiết bị nâng đi kèm.

Khi rọ đá ngập hoàn toàn trong nước, tải trọng biểu kiến giảm xuống nhờ lực đẩy Archimedes. Có thể xác định theo cách tính gần đúng:

Tải trọng biểu kiến khi ngập nước = Tổng trọng lượng khô – Lực đẩy nổi của nước.

Trong đó, lực đẩy nổi của nước được tính bằng trọng lượng riêng của nước nhân với thể tích vật liệu rắn thực tế chiếm chỗ trong nước. Cần lưu ý, thể tích này không phải thể tích hình hộp bên ngoài của rọ đá, bởi nước vẫn có thể lưu thông qua các khe hở giữa những viên đá.

Ví dụ: Một rọ chứa đá có tổng trọng lượng khô 4.000kg. Giả sử thể tích vật liệu rắn chiếm chỗ là 1,5m³, khối lượng riêng của nước là 1.000kg/m³. Lực nổi tương đương khoảng 1.500kg, do đó tải trọng biểu kiến khi ngập hoàn toàn còn khoảng 2.500kg, chưa tính các yếu tố khác.

Lưu ý quan trọng: Đây chỉ là ví dụ tính toán sơ bộ. Khi rọ được nâng từ dưới nước lên khỏi mặt nước, lực nổi giảm dần và tải trọng treo tăng trở lại. Vì vậy, phải kiểm tra sức nâng cẩu theo trường hợp bất lợi nhất, thường là tải trọng khi nâng ra khỏi nước, đồng thời xét thêm lực động, lực cản nước và trọng lượng thiết bị treo.

3.2. Lựa chọn sức nâng cần cẩu phù hợp

Khi kiểm tra khả năng nâng, kỹ sư cần căn cứ vào biểu đồ tải trọng của nhà sản xuất theo đúng chiều dài cần và bán kính làm việc thực tế.

Các yếu tố cần tính đến gồm:

  • Trọng lượng rọ và đá hộc.

  • Khối lượng khung treo, cáp và phụ kiện nâng.

  • Bán kính nâng tính từ tâm quay cần cẩu đến vị trí tải.

  • Chiều cao nâng, độ vươn cần và điều kiện mặt bằng.

  • Ảnh hưởng của chuyển động sà lan, sóng và dòng chảy.

Không được lựa chọn cẩu chỉ dựa trên sức nâng danh nghĩa ghi trên thân máy. Phương án nâng phải được người có chuyên môn kiểm tra, phê duyệt trước khi thực hiện.

tha-ro-da-duoi-nuoc-2
Cách tính tải trọng cẩu khi thả rọ đá dưới nước

4. Kỹ thuật tháo móc cáp nhanh và an toàn dưới lòng sông

Sau khi rọ đá được đặt đúng vị trí, công đoạn tháo móc cáp cần được thực hiện cẩn thận để tránh làm xê dịch cấu kiện hoặc gây nguy hiểm cho thợ lặn.

4.1. Sử dụng cơ cấu tháo móc chuyên dụng

Đối với công trình có độ sâu lớn hoặc tầm nhìn dưới nước hạn chế, nên sử dụng móc cẩu tháo nhanh điều khiển từ xa hoặc cơ cấu nhả tải chuyên dụng.

Hệ thống này cần đáp ứng:

  • Có cơ cấu khóa an toàn, tránh tự động nhả khi dây treo chưa được giải phóng tải.

  • Có khả năng thao tác từ vị trí an toàn trên mặt nước.

  • Phù hợp với tải trọng và môi trường làm việc dưới nước.

  • Được kiểm tra khả năng vận hành trước khi đưa vào sử dụng.

Không nên sử dụng móc tự chế hoặc yêu cầu thợ lặn tháo khóa cáp bằng tay khi hệ thống vẫn đang chịu tải.

4.2. Trình tự tháo móc sau khi đặt rọ

Quá trình tháo móc nên thực hiện theo các bước:

  1. Hạ rọ xuống đúng cao độ và đảm bảo cấu kiện đã tiếp xúc ổn định với nền.

  2. Giảm tải từ từ để dây cáp và khung treo không còn chịu lực nâng.

  3. Thợ lặn kiểm tra vị trí đặt rọ từ khu vực an toàn, không đứng dưới tải treo.

  4. Người điều phối xác nhận đủ điều kiện tháo móc thông qua tín hiệu liên lạc.

  5. Vận hành cơ cấu nhả móc từ xa hoặc thực hiện quy trình tháo theo thiết kế thiết bị.

  6. Thu hồi khung treo và dây cáp, kiểm tra rọ trước khi chuyển sang cấu kiện tiếp theo.

Đặc biệt, tuyệt đối không nhả móc khi rọ chưa ổn định hoặc dây cáp còn căng. Đây là nguyên nhân có thể khiến cấu kiện bị kéo lệch, lật hoặc gây tai nạn cho người làm việc dưới nước.

5. Nguyên tắc an toàn lao động khi thả rọ đá dưới nước

Thi công trên sà lan kết hợp thợ lặn và cần cẩu tiềm ẩn nhiều rủi ro như lật phương tiện, đứt cáp, va chạm cấu kiện và tai nạn dưới nước. Nhà thầu cần tuân thủ QCVN 18:2021/BXD về an toàn trong thi công xây dựng.

Một số nguyên tắc quan trọng:

  • Đối với sà lan: Neo giữ chắc chắn, kiểm soát tải trọng và không để phương tiện trôi dạt khi đang nâng hạ.

  • Đối với cần cẩu: Kiểm tra thiết bị, cáp thép, móc cẩu và biểu đồ tải trọng trước mỗi ca làm việc.

  • Đối với thợ lặn: Trang bị đầy đủ thiết bị lặn, đường cấp khí, dây tín hiệu và phương tiện cứu hộ.

  • Đối với khu vực nâng hạ: Thiết lập vùng nguy hiểm, không cho người đứng dưới tải treo hoặc đi vào phạm vi hoạt động của cần cẩu.

  • Đối với liên lạc: Quy định tín hiệu thống nhất giữa người điều khiển cẩu, người trợ giúp và thợ lặn.

Theo QCVN 18:2021/BXD, thiết bị nổi phải được neo chắc chắn trước khi thợ lặn làm việc. Khi thợ lặn được hạ bằng cần trục, thiết bị nâng đó không được sử dụng cho mục đích khác trong thời gian nâng hạ thợ lặn.

Ngoài ra, khi tín hiệu của thợ lặn không rõ hoặc đường cấp khí gặp sự cố, phải đưa thợ lặn lên mặt nước theo quy trình an toàn đã phê duyệt. Không được tự ý thả vật liệu xuống khu vực đang có người làm việc dưới nước.

tha-ro-da-duoi-nuoc-3
Nguyên tắc an toàn lao động khi thả rọ đá dưới nước

6. Biện pháp thi công và định mức thả rọ đá dưới nước

Để lập kế hoạch thi công và dự toán chính xác, nhà thầu cần xác định rõ quy cách rọ, khối lượng đá, điều kiện thủy văn và thiết bị sử dụng.

Theo định mức xây dựng tại Thông tư 02/2025/TT-BXD (văn bản hợp nhất các định mức xây dựng), mã hiệu AL.15100 áp dụng cho công tác thi công rọ đá, bao gồm thả rọ bằng cần cẩu và thợ lặn kiểm tra, hoàn thiện khi thi công dưới nước.

Một số hao phí tham khảo đối với phương án thi công dưới nước:

  • Rọ 2x1x1m: 2,10m³ đá hộc, 0,300 công nhân công 3,0/7 và 0,120 công thợ lặn 2/4.

  • Rọ 2x1x0,5m: 1,05m³ đá hộc, 0,163 công nhân công và 0,066 công thợ lặn.

  • Rọ 1x1x1m: 1,05m³ đá hộc, 0,154 công nhân công và 0,062 công thợ lặn.

Định mức còn tính đến cần cẩu, sà lan, máy đào và tàu kéo theo từng quy cách. Đây là cơ sở tham khảo để lập dự toán, không thay thế phương án thiết kế nâng hạ và biện pháp an toàn riêng của công trình.

Nhà thầu có thể tham khảo thêm biện pháp thi công xếp rọ đá để xác định trình tự thực hiện, nhân lực và thiết bị cần thiết.

Đối với các dự án kè sông, phòng chống lũ lụt hoặc gia cố chân đê, nội dung thả rọ đá dưới nước cũng cung cấp thêm thông tin về ứng dụng thực tế của giải pháp này.

Phú An Nam cung cấp các sản phẩm rọ đá phục vụ công trình giao thông, thủy lợi, kè bờ và chống sạt lở. Khách hàng có thể liên hệ Phú An Nam để được tư vấn quy cách sản phẩm và phương án cung ứng phù hợp.

7. Kết luận

Việc áp dụng đúng kỹ thuật và thiết bị thả rọ đá dưới nước chuyên dụng không chỉ giúp rọ định vị chính xác, hạn chế tối đa biến dạng hay bung đứt dây buộc mà còn đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đội ngũ thi công. Bên cạnh quy trình vận hành chuẩn xác, lựa chọn đúng chủng loại rọ đá đạt chuẩn chịu lực cao ngay từ đầu sẽ quyết định độ bền vững lâu dài của công trình trước dòng chảy xiết.