Đặt cọc thường được sử dụng để bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng, đặc biệt trong các giao dịch mua bán nhà đất, tài sản có giá trị lớn. Khi một bên không tiếp tục giao dịch, không thực hiện đúng cam kết hoặc có bất đồng về việc hoàn trả tiền cọc, tranh chấp rất dễ phát sinh. Thay vì khởi kiện ngay, các bên có thể lựa chọn hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc để tìm phương án xử lý phù hợp.

Cách hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc
Hòa giải có hiệu quả hay không phụ thuộc nhiều vào chứng cứ, nội dung thỏa thuận ban đầu và thiện chí của các bên. Vì vậy, trước khi gặp nhau thương lượng, mỗi bên cần xác định rõ quyền, nghĩa vụ và phương án mình có thể chấp nhận.
Chuẩn bị hồ sơ và xác định nguyên nhân
Bước đầu tiên khi hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc là tập hợp những tài liệu liên quan đến giao dịch. Hồ sơ thường bao gồm hợp đồng hoặc giấy đặt cọc, chứng từ chuyển tiền, giấy biên nhận, tin nhắn, email, tài liệu về tài sản và các văn bản thể hiện quá trình trao đổi giữa hai bên.
Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, đặt cọc là việc một bên giao cho bên còn lại một khoản tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn nhằm bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Khi hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được hoàn trả hoặc được trừ vào nghĩa vụ thanh toán.
Thương lượng phương án giải quyết
Sau khi xác định được nguyên nhân, các bên có thể trực tiếp trao đổi về phương án xử lý. Nội dung hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc nên tập trung vào những vấn đề thực tế như có tiếp tục giao dịch hay không, số tiền phải hoàn trả, trách nhiệm của mỗi bên và thời hạn thực hiện.
Chẳng hạn, bên mua đã đặt cọc nhưng phát hiện bất động sản không đáp ứng điều kiện như thông tin ban đầu thì hai bên cần đối chiếu hợp đồng, giấy tờ pháp lý và nội dung đã cam kết. Ngược lại, nếu bên đặt cọc tự ý thay đổi quyết định mà không có căn cứ theo thỏa thuận thì hậu quả pháp lý có thể khác.
Với tranh chấp bất động sản, việc tìm hiểu phương án giải quyết tranh chấp hợp đồng đặt cọc mua bán đất giúp các bên nhận diện rõ hơn căn cứ xử lý trước khi lựa chọn tiếp tục thương lượng hoặc chuyển sang thủ tục tố tụng.
Lập biên bản sau khi hòa giải
Khi đạt được tiếng nói chung, các bên nên lập văn bản ghi nhận kết quả hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc. Việc chỉ thống nhất bằng lời nói có thể tạo ra tranh cãi mới nếu sau đó một bên thay đổi ý kiến hoặc hiểu khác về nội dung đã thống nhất.

Biên bản nên thể hiện thông tin của các bên, hợp đồng đặt cọc liên quan, nguyên nhân tranh chấp, số tiền hoặc tài sản phải hoàn trả, phương thức thanh toán, thời hạn thực hiện và trách nhiệm khi vi phạm thỏa thuận. Các bên cần đọc kỹ nội dung trước khi ký.
Trường hợp tranh chấp phức tạp, giá trị tiền cọc lớn hoặc liên quan đến bất động sản, các bên có thể tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư 11 để đánh giá điều khoản đặt cọc, chứng cứ và nội dung dự kiến ghi nhận trong biên bản trước khi ký kết.
Khi hòa giải không đạt thỏa thuận
Không phải mọi vụ việc đều có thể kết thúc bằng thương lượng. Khi một bên không hợp tác hoặc hai bên có quan điểm hoàn toàn khác nhau về trách nhiệm, cần cân nhắc phương án pháp lý tiếp theo để bảo vệ quyền lợi.
Có thể yêu cầu Tòa án giải quyết
Nếu hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc không thành, bên có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng có thể xem xét khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền. Khi đó, người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện cùng tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình theo quy định tố tụng dân sự.
Tòa án sẽ xem xét toàn diện nội dung thỏa thuận, quá trình thực hiện, nguyên nhân khiến giao dịch không được giao kết hoặc thực hiện và chứng cứ do các bên cung cấp. Vì vậy, kết quả giải quyết không chỉ phụ thuộc vào việc ai đang giữ tiền cọc mà còn liên quan trực tiếp đến lỗi, thỏa thuận và căn cứ pháp luật áp dụng.
Lưu ý về chứng cứ và thời hiệu
Dù lựa chọn thương lượng hay khởi kiện, các bên đều nên bảo quản chứng cứ ngay từ khi tranh chấp phát sinh. Ngoài hợp đồng đặt cọc, chứng từ ngân hàng và biên nhận, những trao đổi qua tin nhắn hoặc email có thể giúp làm rõ ý chí, cam kết và diễn biến thực hiện giao dịch.

Đối với tranh chấp hợp đồng, Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết là 3 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Tuy nhiên, việc xác định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu cần căn cứ vào tình tiết cụ thể của từng vụ việc.
Nhìn chung, hòa giải tranh chấp hợp đồng đặt cọc là phương án đáng cân nhắc trước khi đưa vụ việc ra Tòa án, nhất là khi các bên vẫn còn khả năng thương lượng. Để quá trình này hiệu quả, cần chuẩn bị đầy đủ chứng cứ, xác định nguyên nhân vi phạm, thống nhất phương án cụ thể và lập văn bản ghi nhận kết quả. Nếu không đạt thỏa thuận, bên có quyền lợi bị ảnh hưởng nên chủ động đánh giá căn cứ khởi kiện, thời hiệu và chứng cứ để lựa chọn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.
Xem thêm: Những điều cần biết về thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng đặt cọc
