Khi phát sinh tranh chấp về di sản, việc xác định thời hiệu khởi kiện thừa kế là vấn đề quan trọng vì mỗi loại yêu cầu có một khoảng thời gian khác nhau để thực hiện. Theo Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản được xác định dựa trên loại tài sản và tính từ thời điểm mở thừa kế. Ngoài yêu cầu chia di sản, pháp luật còn quy định thời hạn đối với việc xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế và yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.
1. Thời hiệu khởi kiện thừa kế được tính từ khi nào?
Thời hiệu khởi kiện thừa kế về bản chất cần được xem xét theo từng loại yêu cầu. Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu thừa kế và xác định mốc bắt đầu là thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người có tài sản chết hoặc thời điểm được xác định theo quyết định tuyên bố một người là đã chết của Tòa án.
2. Mốc 30 năm đối với di sản là bất động sản
Đối với nhà, đất và các tài sản được xác định là bất động sản, người thừa kế có 30 năm để yêu cầu chia di sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Đây là khoảng thời gian dài hơn đáng kể so với quy định trước đây, nhằm tạo điều kiện để các thành viên gia đình có thêm thời gian giải quyết việc phân chia tài sản. Trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, Luật sư 11 cũng là nguồn tham khảo để người dân hiểu rõ hơn về các vấn đề pháp lý liên quan đến thừa kế.
Tuy nhiên, 30 năm không đồng nghĩa người thừa kế có thể trì hoãn việc phân chia mà không có giới hạn. Khi hết thời hiệu, pháp luật đặt ra cơ chế xử lý riêng đối với di sản. Nếu có người thừa kế đang quản lý di sản, tài sản có thể thuộc về người này theo quy định; trường hợp không có người thừa kế quản lý thì còn phải xem xét người đang chiếm hữu và các điều kiện pháp luật liên quan.
3. Mốc 10 năm đối với di sản là động sản
Nếu di sản là động sản như tiền, phương tiện, đồ dùng hoặc tài sản có thể dịch chuyển, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Đây là khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với bất động sản nên người thừa kế cần chủ động xác định quyền của mình khi phát sinh tranh chấp. Trong thực tế, một vụ việc có thể bao gồm cả nhà đất và động sản. Khi đó, không nên mặc nhiên áp dụng một mốc thời gian cho toàn bộ khối di sản mà cần phân loại từng tài sản.
4. Mốc 10 năm để xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế
Không phải mọi tranh chấp đều nhằm mục đích chia tài sản. Nếu một người yêu cầu Tòa án xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, thời hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Đây là điểm dễ nhầm lẫn khi xác định thời hiệu khởi kiện thừa kế, bởi thời hiệu không chỉ phụ thuộc vào tài sản mà còn phụ thuộc vào nội dung yêu cầu cụ thể.
5. Mốc 3 năm đối với nghĩa vụ tài sản của người chết
Một mốc khác cần lưu ý là 3 năm kể từ thời điểm mở thừa kế đối với yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại. Quy định này áp dụng cho quan hệ nghĩa vụ liên quan đến di sản, không phải thời hiệu yêu cầu chia di sản.
Chẳng hạn, người chết để lại một khoản nợ hợp pháp chưa thanh toán. Chủ thể có quyền yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ cần lưu ý thời hạn 3 năm theo quy định. Vì vậy, khi giải quyết một vụ tranh chấp, cần tách riêng yêu cầu chia di sản với yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản để áp dụng đúng mốc thời gian.
6. Hết thời hiệu có phải mọi trường hợp đều mất quyền yêu cầu?
Đây là vấn đề cần đặc biệt thận trọng. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khi một bên hoặc các bên có yêu cầu áp dụng thời hiệu, và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
Vì vậy, trước khi nộp đơn, người có quyền nên rà soát thời điểm mở thừa kế, loại di sản, yêu cầu khởi kiện, quá trình quản lý tài sản và các tài liệu chứng minh. Trường hợp vụ việc có nhiều người thừa kế hoặc tài sản là nhà đất, việc trao đổi với luật sư thừa kế có thể giúp xác định đúng quan hệ tranh chấp và hướng xử lý phù hợp.
Xác định đúng thời hiệu khởi kiện thừa kế là bước quan trọng trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp. Ba nhóm mốc cần nhớ gồm 30 năm đối với yêu cầu chia bất động sản, 10 năm đối với động sản và yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế, 3 năm đối với yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. Tuy nhiên, cách áp dụng còn phụ thuộc vào bản chất từng yêu cầu và tình trạng pháp lý của di sản.
